Ubezwłasnowolnienie wady
Ubezwłasnowolnienie to proces prawny, który ma na celu ograniczenie lub pozbawienie osoby zdolności do dokonywania ważnych decyzji prawnych i finansowych z powodu jej stanu zdrowia psychicznego lub fizycznego. Choć w teorii ma chronić, wiąże się z szeregiem poważnych wad, które dotykają przede wszystkim osobę ubezwłasnowolnioną. Głównym problemem jest utrata kontroli nad własnym życiem i autonomii, co często prowadzi do poczucia bezsilności, zależności oraz obniżenia jakości życia. Osoba taka traci zdolność do samodzielnego podejmowania decyzji w kluczowych sprawach osobistych i majątkowych, co jest znaczącą ingerencją w jej wolność obywatelską.
Inną poważną wadą jest ryzyko nadużyć. Mimo sądowego nadzoru, zdarzają się przypadki, gdy opiekunowie lub kuratorzy działają wbrew interesom osoby ubebezwłasnowolnionej, dążąc do przejęcia kontroli nad jej majątkiem. Proces uchylenia ubezwłasnowolnienia bywa trudny i długotrwały, nawet jeśli stan zdrowia osoby ulegnie poprawie, co dodatkowo pogłębia poczucie pułapki. Całkowicie ubezwłasnowolniony traci także czynne prawo wyborcze, czyli nie może głosować, co jest fundamentalnym ograniczeniem praw obywatelskich. Postępowanie sądowe jest również długotrwałe i generuje koszty, co obciąża rodzinę wnioskodawcy.
Ubezwłasnowolnienie zalety
Ubezwłasnowolnienie, choć niosące ze sobą ograniczenia, posiada również istotne zalety, skupiające się przede wszystkim na ochronie osoby i jej majątku. Zapewnia bezpieczeństwo osobom, które z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innych zaburzeń psychicznych (np. zaawansowana demencja, ciężkie uzależnienia) nie są w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem i podejmować świadomych decyzji. Dzięki temu mechanizmowi, osoby te są chronione przed potencjalnym wykorzystaniem przez nieuczciwe osoby, które mogłyby próbować skorzystać z ich naiwności, nieświadomości lub słabej oceny sytuacji, np. poprzez zaciąganie długów czy niekorzystne rozporządzanie mieniem.
Ubezwłasnowolnienie umożliwia opiekunom prawnym lub kuratorom podjęcie niezbędnych decyzji dotyczących zdrowia, leczenia i majątku ubezwłasnowolnionej osoby, co jest kluczowe w sytuacjach wymagających szybkiego reagowania, na przykład w nagłych przypadkach medycznych. Zabezpiecza majątek przed nieświadomym zadłużeniem czy niekorzystnymi transakcjami, takimi jak sprzedaż nieruchomości poniżej wartości rynkowej. Opiekun może również załatwiać za podopiecznego sprawy urzędowe i finansowe, co jest nieocenioną pomocą w codziennym funkcjonowaniu. Jest to zatem ważne narzędzie ochronne, które ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa i dobra osób, które nie są w stanie samodzielnie o siebie zadbać.
Co to jest ubezwłasnowolnienie? Definicje
Ubezwłasnowolnienie to instytucja prawna regulowana przepisami Kodeksu cywilnego, mająca na celu ochronę osób, które z różnych przyczyn nie są w stanie samodzielnie zarządzać swoim życiem i majątkiem. Jej istotą jest częściowe lub całkowite pozbawienie zdolności do czynności prawnych. Oznacza to, że osoba ubezwłasnowolniona nie może samodzielnie dokonywać czynności prawnych, które mają na celu powstanie, zmianę lub ustanie stosunku prawnego, jak np. zawieranie umów, sprzedaż nieruchomości czy zarządzanie finansami. Jest to ostateczne rozwiązanie stosowane wyłącznie w sytuacjach, gdy inne formy wsparcia okazują się niewystarczające.
W polskim systemie prawnym wyróżniamy dwa rodzaje ubezwłasnowolnienia: całkowite i częściowe. Różnią się one zakresem ograniczeń oraz przesłankami ich zastosowania, dostosowując poziom interwencji do faktycznych potrzeb i możliwości danej osoby. Decyzja o ubezwłasnowolnieniu zawsze zapada na drodze sądowej po szczegółowym zbadaniu stanu osoby, której dotyczy wniosek, oraz po zasięgnięciu opinii biegłych sądowych, przede wszystkim psychiatry i psychologa. Nadrzędnym celem jest zawsze dobro osoby potrzebującej wsparcia.
Czym jest ubezwłasnowolnienie całkowite?
Ubezwłasnowolnienie całkowite, zgodnie z art. 13 Kodeksu cywilnego, polega na całkowitym pozbawieniu osoby fizycznej zdolności do czynności prawnych. Oznacza to, że osoba całkowicie ubezwłasnowolniona nie może samodzielnie zawierać żadnych ważnych prawnie umów ani podejmować decyzji majątkowych. W jej imieniu działa ustanowiony przez sąd opiekun prawny, który sprawuje pieczę nad osobą i jej majątkiem.
Przesłanką do orzeczenia ubezwłasnowolnienia całkowitego jest sytuacja, gdy osoba ukończyła 13 lat, a wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Przykładami takich stanów mogą być zaawansowane stadia demencji (np. choroba Alzheimera), schizofrenia, ciężkie upośledzenie umysłowe, czy też trwałe, głębokie zaburzenia poznawcze uniemożliwiające racjonalne myślenie. Wszystkie czynności prawne dokonane przez osobę całkowicie ubezwłasnowolnioną są co do zasady nieważne, z wyjątkiem drobnych, bieżących umów życia codziennego, które stają się ważne z chwilą ich wykonania, chyba że prowadzą do rażącego pokrzywdzenia tej osoby.
Na czym polega ubezwłasnowolnienie częściowe?
Ubezwłasnowolnienie częściowe jest mniej restrykcyjną formą ograniczenia zdolności do czynności prawnych, regulowaną art. 16 Kodeksu cywilnego. Osoba ubezwłasnowolniona częściowo zachowuje ograniczoną zdolność do czynności prawnych, co oznacza, że może samodzielnie dokonywać drobnych spraw życia codziennego. Do ważności czynności prawnych przekraczających zakres zwykłego zarządu, takich jak zaciąganie kredytów czy sprzedaż nieruchomości, potrzebuje jednak zgody ustanowionego przez sąd kuratora.
Przesłanką do orzeczenia ubezwłasnowolnienia częściowego jest sytuacja, gdy osoba pełnoletnia, z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, potrzebuje pomocy do prowadzenia swoich spraw, ale jej stan nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego. Mogą to być osoby z łagodniejszymi formami demencji, osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym, czy też osoby zmagające się z uzależnieniami, które wpływają na ich zdolność decyzyjną, ale nie całkowicie ją eliminują. Celem jest zapewnienie wsparcia, przy jednoczesnym zachowaniu jak największej samodzielności podopiecznego.
Kto może wystąpić z wnioskiem o ubezwłasnowolnienie?
Wniosek o ubezwłasnowolnienie, zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego (art. 545 KPC), może złożyć ograniczona grupa osób. Przepisy precyzyjnie określają krąg uprawnionych do wszczęcia takiego postępowania, mając na uwadze powagę i skutki decyzji o ubezwłasnowolnieniu. Wnioskodawcami mogą być: małżonek osoby, której dotyczy wniosek; jej krewni w linii prostej (rodzice, dzieci, wnuki); rodzeństwo, a także prokurator. To ważne ograniczenie ma zapobiegać pochopnemu wszczynaniu postępowań oraz wykorzystywaniu instytucji ubezwłasnowolnienia w celach niezgodnych z jej przeznaczeniem.
Ponadto, wniosek może złożyć przedstawiciel ustawowy osoby, której dotyczy postępowanie, czyli rodzic, jeśli osoba ta jest małoletnia i już ukończyła 13 lat, lub opiekun prawny ustanowiony w innym postępowaniu. Warto pamiętać, że złożenie wniosku przez osobę nieuprawnioną skutkuje jego odrzuceniem. Każdy wniosek musi być odpowiednio umotywowany i zawierać dowody na istnienie przesłanek do ubezwłasnowolnienia, takich jak opinie lekarskie czy dokumentacja medyczna. Sąd szczegółowo bada te okoliczności, aby zapewnić ochronę praw osoby, której postępowanie dotyczy.
Jak przebiega procedura ubezwłasnowolnienia krok po kroku?
Procedura ubezwłasnowolnienia jest złożona i przebiega przed sądem okręgowym właściwym dla miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek. Postępowanie to składa się z kilku kluczowych etapów, których celem jest dokładne zbadanie sytuacji i zapewnienie, że decyzja o ubezwłasnowolnieniu jest zasadna i zgodna z dobrem osoby. Cały proces rozpoczyna się od złożenia wniosku, który musi spełniać określone wymogi formalne, zawierać uzasadnienie oraz dowody medyczne potwierdzające stan zdrowia osoby. Niezbędne jest załączenie aktualnych zaświadczeń lekarskich od psychiatry i psychologa, a także ewentualnie neurologa, które potwierdzają niemożność samodzielnego kierowania swoim postępowaniem.
Kolejne etapy postępowania obejmują:
- Złożenie wniosku: Sporządzenie i złożenie do sądu okręgowego wniosku wraz z niezbędnymi załącznikami (odpis aktu urodzenia osoby, której dotyczy wniosek, dokumentacja medyczna, dowód uiszczenia opłaty sądowej).
- Badanie stanu zdrowia: Sąd zarządza badanie osoby przez biegłych sądowych (psychiatrę, psychologa, a często również neurologa), którzy wydają opinię o jej stanie zdrowia i zdolności do samodzielnego funkcjonowania.
- Wysłuchanie osoby: Sąd, o ile to możliwe, wysłuchuje osobę, której wniosek dotyczy, w celu poznania jej stanowiska i oceny jej świadomości. Może to odbyć się w obecności psychologa.
- Udział Prokuratora: W każdym postępowaniu o ubezwłasnowolnienie obowiązkowy jest udział prokuratora, który czuwa nad zgodnością z prawem i dobrem publicznym.
- Rozprawa sądowa: Sąd przeprowadza rozprawę, podczas której przesłuchuje wnioskodawcę, świadków i biegłych.
- Wydanie postanowienia: Po zebraniu wszystkich dowodów sąd wydaje postanowienie o ubezwłasnowolnieniu (całkowitym lub częściowym) lub o oddaleniu wniosku. Postanowienie to jest zaskarżalne.
- Ustanowienie opiekuna/kuratora: Po uprawomocnieniu się postanowienia o ubezwłasnowolnieniu, sąd rodzinny wszczyna odrębne postępowanie w celu ustanowienia opiekuna prawnego (dla ubezwłasnowolnienia całkowitego) lub kuratora (dla ubezwłasnowolnienia częściowego).
Cały proces może trwać od kilku miesięcy do nawet ponad roku, w zależności od złożoności sprawy i obłożenia sądów. Jest to czasochłonne postępowanie, które wymaga starannego przygotowania i często wsparcia prawnego.
Koszty postępowania o ubezwłasnowolnienie
Koszty związane z postępowaniem o ubezwłasnowolnienie mogą być znaczące i stanowią istotny element, który należy wziąć pod uwagę przed podjęciem decyzji o złożeniu wniosku. Do podstawowych kosztów należą opłata sądowa od wniosku, która w 2025 roku wynosi 100 złotych, oraz wynagrodzenie biegłych sądowych za sporządzenie opinii psychiatrycznej i psychologicznej. Koszt opinii biegłych to najczęściej największa pozycja wydatków, która może wynosić od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych, w zależności od liczby biegłych i złożoności przypadku.
Dodatkowo, mogą pojawić się koszty związane z koniecznością reprezentacji przez pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego), jeśli wnioskodawca zdecyduje się na profesjonalne wsparcie prawne. Honorarium prawnika jest ustalane indywidualnie i może sięgać od kilku do kilkunastu tysięcy złotych za całe postępowanie. W niektórych przypadkach sąd może również zarządzić zbadanie osoby, której dotyczy wniosek, w szpitalu psychiatrycznym, co również generuje dodatkowe koszty. Ostatecznie, o kosztach postępowania rozstrzyga sąd w postanowieniu końcowym, obciążając nimi zazwyczaj wnioskodawcę lub solidarnie z majątku osoby, której postępowanie dotyczy, jeśli ubezwłasnowolnienie zostało orzeczone.
Kto może zostać opiekunem prawnym lub kuratorem?
Ustanowienie opiekuna prawnego (dla osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej) lub kuratora (dla osoby częściowo ubezwłasnowolnionej) jest kluczowym elementem po orzeczeniu ubezwłasnowolnienia. Sąd rodzinny, po uprawomocnieniu się postanowienia o ubezwłasnowolnieniu, wszczyna odrębne postępowanie w tej sprawie. Opiekunem lub kuratorem powinna być osoba, która daje rękojmię należytego sprawowania pieczy nad podopiecznym i jego majątkiem, jest pełnoletnia, posiada pełną zdolność do czynności prawnych i nie była karana. Najczęściej na opiekunów lub kuratorów powoływani są członkowie rodziny, takie jak małżonek, rodzice, dzieci, rodzeństwo, czyli osoby bliskie, które mają najlepsze rozeznanie w potrzebach podopiecznego i są w stanie zapewnić mu odpowiednią opiekę.
Sąd, wybierając opiekuna lub kuratora, kieruje się przede wszystkim dobrem osoby ubezwłasnowolnionej. Bierze pod uwagę m.in. więzi rodzinne, stan zdrowia i sytuację życiową kandydata na opiekuna, jego kwalifikacje, a także, jeśli to możliwe i adekwatne do stanu podopiecznego, jego osobiste preferencje. Opiekun i kurator podlegają nadzorowi sądu rodzinnego, są zobowiązani do składania sprawozdań z wykonywania swojej funkcji oraz uzyskiwania zgody sądu na istotne czynności dotyczące majątku podopiecznego (np. sprzedaż nieruchomości). W wyjątkowych sytuacjach, gdy nie ma odpowiedniej osoby z rodziny, sąd może powołać na opiekuna osobę niespokrewnioną lub przedstawiciela instytucji.
Czym różni się ubezwłasnowolnienie całkowite od częściowego?
Różnice między ubezwłasnowolnieniem całkowitym a częściowym są fundamentalne i dotyczą zakresu ograniczeń zdolności do czynności prawnych oraz rodzaju ustanawianego wsparcia. Zrozumienie tych rozróżnień jest kluczowe dla właściwej oceny sytuacji i podjęcia odpowiednich kroków prawnych. Ubezwłasnowolnienie całkowite pozbawia osobę pełnej zdolności do czynności prawnych, traktując ją w obrocie prawnym podobnie jak dziecko poniżej 13. roku życia, podczas gdy ubezwłasnowolnienie częściowe jedynie ją ogranicza, pozwalając na pewien zakres samodzielności.
Poniższa tabela przedstawia kluczowe różnice w sposób przejrzysty:
| Cecha | Ubezwłasnowolnienie całkowite | Ubezwłasnowolnienie częściowe |
|---|---|---|
| Zdolność do czynności prawnych | Całkowity brak zdolności (jak dziecko do 13 lat). Wszystkie czynności prawne są nieważne (poza drobnymi umowami życia codziennego, jeśli nie prowadzą do rażącego pokrzywdzenia). | Ograniczona zdolność do czynności prawnych. Może samodzielnie zawierać umowy w drobnych sprawach, a do ważności innych czynności prawnych potrzebna jest zgoda kuratora. |
| Wiek osoby | Od ukończenia 13 lat. | Tylko osoby pełnoletnie. |
| Rodzaj wsparcia | Ustanowienie opiekuna prawnego. | Ustanowienie kuratora. |
| Zakres działania opiekuna/kuratora | Opiekun prawny dokonuje wszystkich czynności prawnych w imieniu osoby ubezwłasnowolnionej. | Kurator pomaga osobie ubezwłasnowolnionej w prowadzeniu jej spraw, wyraża zgodę na czynności przekraczające zwykły zarząd. |
| Prawa wyborcze | Utrata czynnego prawa wyborczego (nie może głosować). | Zachowanie czynnego prawa wyborczego. |
| Przesłanki | Całkowita niemożność kierowania swoim postępowaniem z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innych zaburzeń psychicznych (np. zaawansowana demencja, schizofrenia). | Potrzeba pomocy w prowadzeniu spraw z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innych zaburzeń psychicznych, ale stan nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego (np. lżejsza demencja, umiarkowana niepełnosprawność intelektualna). |
Jakie prawa zachowuje osoba ubezwłasnowolniona?
Choć ubezwłasnowolnienie, zwłaszcza całkowite, wiąże się z poważnymi ograniczeniami, osoba ubezwłasnowolniona nie traci wszystkich swoich praw. Polskie prawo stara się chronić godność i podstawowe wolności jednostki, nawet w obliczu konieczności prawnej interwencji. Osoba ubezwłasnowolniona zachowuje szereg praw osobistych, w tym prawo do decydowania o swoim miejscu zamieszkania (o ile stan zdrowia na to pozwala), prawo do kontaktów z bliskimi, prawo do edukacji, pracy (w miarę możliwości), a także prawo do poszanowania jej intymności i prywatności. Ubezwłasnowolnienie nie pozbawia osoby człowieczeństwa ani podstawowych praw człowieka.
W przypadku ubezwłasnowolnienia częściowego zakres zachowanych praw jest znacznie szerszy. Osoba taka może samodzielnie podejmować decyzje w drobnych sprawach życia codziennego, zarządzać własnymi zarobkami (o ile sąd nie postanowi inaczej) i zawierać umowy, które nie przekraczają zwykłego zarządu, takie jak zakup artykułów spożywczych czy biletów. Co więcej, osoby ubezwłasnowolnione, zarówno całkowicie, jak i częściowo, mają prawo do opieki zdrowotnej, socjalnej oraz do godnego traktowania. Ich opiekunowie prawni lub kuratorzy są zobowiązani działać zawsze w ich najlepszym interesie i z poszanowaniem ich praw, pod nadzorem sądu.
Czy można uchylić ubezwłasnowolnienie?
Ubezwłasnowolnienie, choć jest instytucją prawną o charakterze trwałych skutków, nie jest decyzją ostateczną i niezmienną. Prawo przewiduje możliwość jego uchylenia, jeśli ustaną przyczyny, dla których zostało orzeczone. Jeśli stan zdrowia psychicznego lub fizycznego osoby ubezwłasnowolnionej poprawi się na tyle, że odzyska ona zdolność do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem i zarządzania swoimi sprawami, sąd może uchylić orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu. Jest to niezwykle ważna opcja, która pozwala przywrócić osobie pełną autonomię prawną, gdy jej stan zdrowia na to pozwala.
Wniosek o uchylenie ubezwłasnowolnienia może złożyć sama osoba ubezwłasnowolniona, jej opiekun prawny lub kurator, a także prokurator. Postępowanie o uchylenie ubezwłasnowolnienia przebiega podobnie jak postępowanie o jego orzeczenie – przed sądem okręgowym i wymaga ponownego zbadania stanu zdrowia osoby przez biegłych sądowych. Sąd ocenia, czy ustały przesłanki do dalszego utrzymywania ubezwłasnowolnienia. Warto podkreślić, że proces ten bywa trudny i długotrwały, często wymaga zebrania obszernej dokumentacji medycznej potwierdzającej poprawę stanu zdrowia. Mimo to, jest to realna szansa na odzyskanie pełnej zdolności do czynności prawnych i powrót do samodzielnego życia.
Czy istnieją alternatywy dla ubezwłasnowolnienia?
Z uwagi na daleko idące skutki ubezwłasnowolnienia, zawsze należy rozważyć, czy istnieją inne, mniej inwazyjne formy wsparcia i ochrony osoby potrzebującej pomocy. Współczesne prawo i systemy społeczne oferują szereg alternatyw, które mogą okazać się wystarczające, a jednocześnie pozwolą osobie zachować większą samodzielność. Do najważniejszych alternatyw należą pełnomocnictwo notarialne, ustanowienie doradcy tymczasowego, a także różnorodne formy wsparcia faktycznego, takie jak pomoc sąsiedzka czy zaangażowanie organizacji pozarządowych.
Konkretne alternatywy to:
- Pełnomocnictwo notarialne: Jeśli osoba jest w stanie świadomie podjąć decyzję, może ustanowić pełnomocnika (najlepiej w formie aktu notarialnego) o szerokim zakresie działania, który będzie mógł zarządzać jej sprawami majątkowymi i osobistymi. Pełnomocnictwo może być udzielone na wypadek utraty zdolności do samodzielnego podejmowania decyzji w przyszłości.
- Ustanowienie doradcy tymczasowego: W sytuacji, gdy wniosek o ubezwłasnowolnienie został złożony, ale sąd uzna, że sytuacja wymaga szybkiej interwencji, może ustanowić doradcę tymczasowego. Doradca ten ma za zadanie pomagać osobie w prowadzeniu jej spraw do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o ubezwłasnowolnienie.
- Opieka faktyczna i pomoc sąsiedzka: W wielu przypadkach, zwłaszcza u osób starszych lub z łagodnymi zaburzeniami, wystarczające może być wsparcie ze strony rodziny, przyjaciół czy sąsiadów w codziennych czynnościach, takich jak zakupy, opłaty czy wizyty u lekarza, bez konieczności formalnych rozwiązań prawnych.
- Wsparcie instytucjonalne: Skorzystanie z usług ośrodków pomocy społecznej, domów pomocy społecznej, centrów wsparcia dla seniorów czy osób z niepełnosprawnościami, które oferują szeroki zakres pomocy (np. posiłki, dowóz do lekarza, wsparcie terapeutyczne).
- Rachunki bankowe z dostępem: Ustanowienie pełnomocnictwa do konta bankowego, które pozwoli osobie zaufanej zarządzać finansami bez konieczności ubezwłasnowolnienia.
Wybór odpowiedniej alternatywy zawsze powinien być poprzedzony szczegółową analizą sytuacji i stanu zdrowia osoby, aby znaleźć rozwiązanie, które najlepiej odpowiada jej potrzebom, minimalizując jednocześnie ingerencję w jej niezależność.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy można ubezwłasnowolnić kogoś bez jego zgody?
Tak, ubezwłasnowolnienie jest procedurą sądową, która może być orzeczona bez zgody osoby, której dotyczy wniosek. Kluczowe są dowody medyczne i opinie biegłych potwierdzające, że osoba ta nie jest w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem. Sąd podejmuje decyzję w oparciu o zebrane dowody, mając na uwadze dobro osoby, dla której ubezwłasnowolnienie ma stanowić ochronę. Osoba, której dotyczy wniosek, ma prawo do obrony i udziału w postępowaniu, a także do zaskarżenia orzeczenia, jednak jej brak zgody nie jest przeszkodą do orzeczenia ubezwłasnowolnienia, jeśli spełnione są ustawowe przesłanki.
Ile trwa proces ubezwłasnowolnienia?
Proces ubezwłasnowolnienia może być długotrwały i często trwa od kilku miesięcy do ponad roku, a nawet dłużej w bardziej skomplikowanych przypadkach. Czas ten jest uzależniony od wielu czynników, takich jak obciążenie sądów, konieczność powołania biegłych sądowych i czas potrzebny na sporządzenie ich opinii, a także ewentualne odwołania od decyzji sądu. Należy pamiętać, że postępowanie to wymaga zebrania obszernego materiału dowodowego i starannej analizy, co wpływa na jego długość. Rodziny powinny być przygotowane na cierpliwe oczekiwanie i aktywne uczestnictwo w kolejnych etapach procesu.
Czy osoba ubezwłasnowolniona może wyjść za mąż/ożenić się?
Zdolność do zawarcia małżeństwa jest jednym z praw osobistych, które może być dotknięte przez ubezwłasnowolnienie. Osoba całkowicie ubezwłasnowolniona nie może zawrzeć małżeństwa, ponieważ nie posiada zdolności do czynności prawnych, w tym do złożenia oświadczenia woli o wstąpieniu w związek małżeński. W przypadku osoby częściowo ubezwłasnowolnionej, zdolność do zawarcia małżeństwa jest zachowana. Oznacza to, że osoba ta może samodzielnie podjąć decyzję o zawarciu małżeństwa, jednakże do ważności tej czynności nie jest wymagana zgoda kuratora. Sąd Najwyższy orzekł, że zgoda kuratora nie jest wymagana do zawarcia małżeństwa przez osobę częściowo ubezwłasnowolnioną.
Jakie choroby mogą być podstawą do ubezwłasnowolnienia?
Podstawą do ubezwłasnowolnienia są konkretne stany chorobowe lub zaburzenia psychiczne, które uniemożliwiają osobie kierowanie swoim postępowaniem. Do najczęstszych przyczyn należą: choroby psychiczne (np. schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa), niedorozwój umysłowy, a także inne zaburzenia psychiczne, takie jak zaawansowane stadia demencji (np. choroba Alzheimera, otępienie naczyniowe), ciężkie uzależnienia (alkoholizm, narkomania), czy trwałe uszkodzenia mózgu po udarze lub wypadku. Ważne jest, by choroba ta miała charakter trwały i uniemożliwiała racjonalne podejmowanie decyzji, a nie była jedynie przejściowym stanem zdrowotnym. Ostateczną ocenę zawsze wydają biegli sądowi.
