Stuligrosz

Psi behawiorysta – co robi?

Psi behawiorysta to wyspecjalizowany profesjonalista, który diagnozuje i leczy problematyczne zachowania psów, pomagając im i ich opiekunom w budowaniu harmonijnej relacji. Jego praca obejmuje dogłębną analizę zachowań zwierzęcia, identyfikację przyczyn problemów, a następnie wdrożenie spersonalizowanego planu terapeutycznego. Behawiorysta skutecznie radzi sobie z różnorodnymi wyzwaniami, takimi jak agresja, lękliwość, nadmierne szczekanie, niszczenie przedmiotów czy problemy z czystością w domu. Pierwsza konsultacja to zazwyczaj szczegółowy wywiad z właścicielem oraz obserwacja psa, na podstawie której opracowywany jest indywidualny plan działania. W pracy wykorzystuje nowoczesne, etyczne metody, takie jak pozytywne wzmocnienie, desensytyzacja i kontrwarunkowanie. Każdy pies, niezależnie od wieku czy rasy, może odnieść korzyści z profesjonalnej pomocy, co prowadzi do znaczącej poprawy zachowań i wzmocnienia więzi z rodziną.

Kim jest psi behawiorysta i jak się nim stać?

Psi behawiorysta to specjalista, którego głównym zadaniem jest diagnozowanie i terapia problemowych zachowań psów. Jego praca wymaga dogłębnej wiedzy z zakresu psychologii zwierząt, etologii, neurobiologii, a także znajomości zaawansowanych technik treningowych i modyfikacji zachowań. W odróżnieniu od psychologa zwierzęcego, behawiorysta nie zawsze musi posiadać wykształcenie psychologiczne, lecz koncentruje się na praktycznym zastosowaniu wiedzy o zachowaniu zwierząt w celu rozwiązania konkretnych problemów. Behawiorystyka psów jest dziedziną interdyscyplinarną, łączącą różne aspekty naukowe, aby zrozumieć, dlaczego pies zachowuje się w określony sposób.

Aby zostać psim behawiorystą, konieczne jest ukończenie specjalistycznych kursów i szkoleń z zakresu behawiorystyki zwierząt, często akredytowanych przez renomowane organizacje. W Polsce, choć zawód behawiorysty nie jest jeszcze prawnie regulowany, ugruntowana wiedza i certyfikaty z uznanych ośrodków, takich jak COAPE czy Animals Helper, są kluczowe dla wiarygodności i skuteczności. Niezbędne jest również zdobycie obszernego doświadczenia praktycznego w pracy z różnymi psami i ich problemami, a także ciągłe poszerzanie wiedzy poprzez udział w konferencjach, warsztatach i śledzenie najnowszych badań naukowych. To gwarantuje, że specjalista stosuje aktualne i etyczne metody pracy.

Z jakimi problemami można zgłosić się do psiego behawiorysty?

Psi behawiorysta oferuje pomoc w szerokim spektrum problemów behawioralnych, które mogą dotyczyć psów w każdym wieku i rasy. Do najczęściej zgłaszanych wyzwań należą: agresja (do ludzi, innych psów, na tle terytorialnym), różnego rodzaju lęki i fobie (np. lęk separacyjny, strach przed burzą, fajerwerkami czy obcymi osobami), nadmierne szczekanie, niszczenie przedmiotów, problemy z czystością w domu, nadpobudliwość, kopanie, ucieczki czy kompulsywne zachowania. Wsparcie profesjonalisty jest nieocenione w przypadku psów z trudną przeszłością, np. adoptowanych ze schroniska, które potrzebują pomocy w adaptacji do nowego środowiska i przezwyciężeniu traum.

Zgłoszenie się do behawiorysty jest kluczowe, gdy problematyczne zachowania psa stają się uciążliwe dla właściciela lub otoczenia, zagrażają bezpieczeństwu psa lub innych, bądź znacząco obniżają jakość życia zwierzęcia. Wczesna interwencja behawiorysty często zapobiega pogłębianiu się problemów i zwiększa szanse na skuteczną terapię. Nawet pozornie błahe nawyki, takie jak uporczywe żebranie czy skakanie na gości, mogą świadczyć o głębszych potrzebach lub brakach w komunikacji, które behawiorysta pomoże zidentyfikować i rozwiązać. Celem jest przywrócenie równowagi i harmonii w relacji między psem a jego opiekunami.

Przykładowe problemy i strategie działania

Praca behawiorysty często opiera się na analizie konkretnych przypadków i dopasowywaniu terapii do indywidualnych potrzeb psa i rodziny. Oto dwa przykłady typowych problemów i ogólne strategie ich rozwiązywania:

  • Lęk separacyjny: Pies niszczy meble, szczeka i wyje pod nieobecność właścicieli, załatwia się w domu.

    Strategia: Behawiorysta zaleci stopniowe wydłużanie czasu samotności, naukę relaksacji psa w odosobnieniu, wprowadzenie rytuałów pożegnalnych i powitalnych minimalizujących stres, a także zapewnienie psu odpowiedniego wzbogacenia środowiskowego (zabawki interaktywne, gryzaki), które zajmą go podczas nieobecności opiekunów. Ważne jest, aby nie karać psa za zniszczenia, a skupić się na budowaniu jego pewności siebie w samotności.
  • Reaktywność na inne psy na spacerach: Pies warczy, szczeka, rzuca się w kierunku innych psów.

    Strategia: Terapia może obejmować desensytyzację (stopniowe oswajanie psa z obecnością innych psów z bezpiecznej odległości), kontrwarunkowanie (zmiana emocjonalnej reakcji psa na widok innych psów z negatywnej na pozytywną poprzez nagradzanie spokojnych zachowań), oraz naukę samokontroli i alternatywnych zachowań. Kluczowe jest zarządzanie środowiskiem, unikanie sytuacji, w których pies czuje się przytłoczony, a także praca nad komunikacją z psem na smyczy, aby zwiększyć jego poczucie bezpieczeństwa.
Przeczytaj też:  Jak często powinna odbywać się pielęgnacja psów?

Pamiętaj, że każdy przypadek jest unikalny i wymaga indywidualnej diagnozy oraz planu terapii opracowanego przez doświadczonego specjalistę. Powyższe przykłady to jedynie ogólne wskazówki, a skuteczne działanie behawiorysty wymaga często zaangażowania i konsekwencji ze strony wszystkich domowników.

Jak wygląda konsultacja u psiego behawiorysty i czego się spodziewać?

Konsultacja u psiego behawiorysty to zazwyczaj szczegółowy proces, który ma na celu zrozumienie problemu i stworzenie efektywnego planu terapii. Zaczyna się od obszernego wywiadu z właścicielem, podczas którego behawiorysta zbiera informacje o historii psa (w tym medycznej, żywieniowej, środowiskowej), jego codziennej rutynie, stylu życia, a także szczegółowo dopytuje o obserwowane problematyczne zachowania. Ważnym elementem jest zawsze sugestia wykluczenia przyczyn zdrowotnych problemów behawioralnych, dlatego często pierwsza wizyta u behawiorysty powinna być poprzedzona kontrolą weterynaryjną. Dolegliwości bólowe, choroby neurologiczne czy zaburzenia hormonalne mogą manifestować się zmianami w zachowaniu.

Po wywiadzie behawiorysta obserwuje psa w różnych sytuacjach – w domu, na spacerze, w kontakcie z innymi zwierzętami czy ludźmi, aby naocznie ocenić problem. Na podstawie zebranych danych, specjalista przedstawia spersonalizowany plan działania, który często obejmuje modyfikacje środowiska psa, konkretne techniki szkoleniowe, zmiany w codziennych rutynach oraz szczegółowe zalecenia dotyczące interakcji z psem. Konsultacje mogą odbywać się stacjonarnie w gabinecie behawiorysty, w domu klienta (co pozwala na obserwację psa w jego naturalnym środowisku), a coraz częściej także online. W dobie cyfryzacji, konsultacje online, prowadzone poprzez wideorozmowy i analizę nagrań wideo dostarczonych przez właściciela, zyskują na popularności, oferując elastyczność i dostępność dla osób z odległych lokalizacji. Niezależnie od formy, kluczem do sukcesu jest ścisła współpraca i konsekwencja właściciela w realizacji zaleceń.

Jakie techniki i metody pracy stosuje psi behawiorysta?

Psi behawiorysta posługuje się szeroką gamą naukowo potwierdzonych, etycznych metod, które są dobierane indywidualnie do specyfiki problemu, temperamentu psa oraz możliwości właścicieli. Jedną z fundamentalnych technik jest pozytywne wzmocnienie, polegające na nagradzaniu psa za pożądane zachowania, co buduje jego motywację do współpracy i uczy go, jakie reakcje są oczekiwane. Ta metoda jest podstawą nowoczesnej behawiorystyki, promując budowanie zaufania i pozytywnej relacji z psem.

Inne kluczowe metody to:

  • Desensytyzacja (odwrażliwianie): Stopniowe i kontrolowane wystawianie psa na bodźce wywołujące lęk lub strach, ale w takiej intensywności, by nie wywoływały negatywnej reakcji, aż do momentu, gdy pies przestaje na nie reagować lękiem.
  • Kontrwarunkowanie: Zmiana negatywnej reakcji emocjonalnej psa na dany bodziec w pozytywną, poprzez kojarzenie go z czymś przyjemnym (np. smakołykami lub zabawą).
  • Zarządzanie środowiskiem: Wprowadzenie zmian w otoczeniu psa, aby zapobiec występowaniu problematycznych zachowań lub zminimalizować ich skutki (np. zabezpieczenie przedmiotów przed niszczeniem, ograniczenie dostępu do stresujących bodźców).
  • Trening medyczny: W przypadku problemów zdrowotnych wspierających terapię behawioralną, behawiorysta może uczyć psa spokojnego znoszenia zabiegów weterynaryjnych lub przyjmowania leków.
  • Nauka samokontroli i relaksacji: Ćwiczenia pomagające psu radzić sobie z emocjami, obniżać poziom stresu i podejmować przemyślane decyzje zamiast impulsywnych reakcji.

Współczesna behawiorystyka opiera się na holistycznym podejściu, uwzględniającym nie tylko same objawy problemu, ale także stan zdrowia psa, jego dietę, poziom aktywności fizycznej i umysłowej, a także relacje w rodzinie. Specjalista dobiera narzędzia treningowe i strategie w sposób humanitarny i skuteczny, zawsze mając na uwadze dobro zwierzęcia.

Jak przygotować psa i siebie na konsultację?

Skuteczne rozwiązanie problemów behawioralnych psa zaczyna się od odpowiedniego przygotowania do pierwszej konsultacji. To nie tylko ułatwi pracę behawioryście, ale także skróci czas diagnozy i zwiększy efektywność terapii. Kluczowe jest, aby właściciel przyszedł na spotkanie z otwartym umysłem i gotowością do zmian, ponieważ to on będzie głównym wykonawcą planu terapeutycznego.

Co warto przygotować przed wizytą:

  • Dokładny opis problemu: Zanotuj, kiedy problematyczne zachowanie się pojawiło, jak często występuje, w jakich okolicznościach i z jaką intensywnością.
  • Historia medyczna psa: Zgromadź wszelkie informacje o przebytych chorobach, urazach, alergiach, a także aktualne wyniki badań i listę przyjmowanych leków. Behawiorysta często współpracuje z weterynarzem, aby wykluczyć medyczne podłoże problemów.
  • Dziennik zachowań: Przez kilka dni przed konsultacją prowadź dziennik, w którym zapiszesz codzienne rutyny psa (godziny posiłków, spacerów, snu), jego interakcje z domownikami i innymi zwierzętami, a także każde wystąpienie problematycznego zachowania.
  • Nagrania wideo: Nagraj telefonem krótkie filmy przedstawiające problematyczne zachowanie psa w jego naturalnym środowisku. Często pies zachowuje się inaczej w obecności obcej osoby, dlatego nagrania są niezwykle cenne.
  • Podstawowe akcesoria: Na konsultację zabierz ze sobą ulubione smakołyki psa, jego ulubioną zabawkę oraz wygodne szelki i smycz.
Przeczytaj też:  Czy pies może jeść wątróbkę?

W dniu konsultacji postaraj się, aby pies był odpowiednio wybiegany i załatwiony, ale nie wyczerpany. Unikaj karmienia tuż przed wizytą, aby smakołyki podawane przez behawiorystę były bardziej atrakcyjne. Przygotuj się na to, że konsultacja może potrwać około 1,5 do 2 godzin, a Twoje zaangażowanie i szczere odpowiedzi są fundamentem do skutecznej pomocy Twojemu pupilowi.

Behawiorysta, trener, a może weterynarz behawiorysta? Kiedy do kogo?

Właściciele psów często zastanawiają się, do kogo zwrócić się o pomoc, gdy ich pupil sprawia problemy. Istnieją istotne różnice między behawiorystą, trenerem psów i weterynarzem behawiorystą, a wybór odpowiedniego specjalisty zależy od natury problemu. Kluczowe jest zrozumienie, że każdy z tych profesjonalistów ma inną specjalizację i zakres kompetencji, choć często współpracują ze sobą.

  • Trener psów: Koncentruje się głównie na nauce posłuszeństwa, podstawowych komend, zasad socjalizacji oraz na sportach kynologicznych. Pomaga w kształtowaniu pożądanych nawyków i zapobieganiu drobnym problemom behawioralnym. Jeśli Twój pies potrzebuje nauczyć się chodzić na luźnej smyczy, przychodzić na zawołanie czy spokojnie mijać inne psy, trener jest właściwym wyborem.
  • Psi behawiorysta: Specjalizuje się w diagnozowaniu i terapii zaburzeń zachowania, które często mają podłoże emocjonalne lub psychologiczne. Zajmuje się problemami takimi jak lęk separacyjny, agresja, fobie, destrukcyjne zachowania czy nadpobudliwość. Behawiorysta analizuje przyczyny problemu, biorąc pod uwagę historię życia psa, jego środowisko i interakcje, a następnie opracowuje plan modyfikacji zachowań.
  • Weterynarz behawiorysta: To lekarz weterynarii, który ukończył specjalizację z behawiorystyki. Posiada wiedzę medyczną i psychologiczną, co pozwala mu na diagnozowanie i leczenie problemów behawioralnych, które mogą mieć podłoże chorobowe. Jeśli istnieje podejrzenie, że problem (np. nagła agresja, zmiana nastroju, problemy z czystością) wynika z bólu, choroby neurologicznej, hormonalnej lub innych schorzeń, to weterynarz behawiorysta jest pierwszym wyborem. Jest również jedynym specjalistą, który może przepisać leki wspomagające terapię behawioralną.

W wielu złożonych przypadkach najskuteczniejsza jest współpraca między tymi specjalistami. Często behawiorysta zaleca konsultację z weterynarzem w celu wykluczenia przyczyn zdrowotnych, a weterynarz może skierować do behawiorysty, gdy wykluczy medyczne podłoże problemu. Pamiętaj, aby zawsze szukać certyfikowanych i doświadczonych profesjonalistów, którzy stosują etyczne i oparte na nauce metody pracy.

Jak wybrać dobrego behawiorystę? Kluczowe cechy i kwalifikacje

Wybór odpowiedniego behawiorysty to klucz do sukcesu w rozwiązywaniu problemów z zachowaniem psa. Ponieważ zawód ten w Polsce nie jest formalnie regulowany, na rynku działa wielu specjalistów o różnym poziomie kwalifikacji. Aby zapewnić swojemu psu najlepszą pomoc, warto zwrócić uwagę na kilka istotnych czynników.

Cechy i kwalifikacje, które powinien posiadać dobry behawiorysta:

  • Ukończone szkolenia i certyfikaty: Poszukaj behawiorysty, który ukończył renomowane kursy i szkolenia z zakresu behawiorystyki zwierząt, takie jak te oferowane przez COAPE (Centre of Applied Pet Ethology), Animals Helper czy inne uznane placówki. Certyfikaty potwierdzają zdobytą wiedzę teoretyczną i praktyczną.
  • Wykształcenie kierunkowe: Wielu behawiorystów posiada wykształcenie zootechniczne, weterynaryjne, psychologiczne lub biologiczne, co stanowi solidną podstawę do zrozumienia złożonych procesów zachodzących w organizmie i psychice zwierzęcia.
  • Doświadczenie: Sprawdź, jak długo behawiorysta pracuje w zawodzie i z jakimi typami problemów miał do czynienia. Doświadczenie w pracy z różnymi rasami i temperamentami jest nieocenione.
  • Etyczne podejście: Dobry behawiorysta zawsze stosuje metody oparte na pozytywnym wzmocnieniu, szacunku do zwierzęcia i jego potrzeb. Unika metod awersyjnych, które mogą prowadzić do pogłębienia lęków lub agresji.
  • Holistyczne spojrzenie: Prawdziwy specjalista analizuje problem w kontekście całego środowiska życia psa, jego zdrowia, diety, aktywności fizycznej i relacji z domownikami, a nie tylko objawów.
  • Współpraca z weterynarzami: Behawiorysta powinien rekomendować konsultacje weterynaryjne w celu wykluczenia medycznych przyczyn problemów behawioralnych i chętnie współpracować z lekarzem prowadzącym psa.
  • Opinie i referencje: Poszukaj opinii innych klientów, zarówno w internecie, jak i poprzez rekomendacje. Zaufany behawiorysta często posiada pozytywne referencje.
  • Ciągłe doskonalenie: Dziedzina behawiorystyki dynamicznie się rozwija. Dobry specjalista stale poszerza swoją wiedzę, uczestnicząc w konferencjach, warsztatach i czytając najnowsze badania.

Pamiętaj, że najważniejsze jest Twoje zaufanie do wybranego specjalisty oraz poczucie, że on i Twój pies rozumieją się nawzajem. Nie wahaj się zadawać pytań i prosić o wyjaśnienia dotyczące planu terapii.

Ile kosztuje konsultacja u psiego behawiorysty?

Koszt konsultacji u psiego behawiorysty to często jedno z pierwszych pytań, jakie zadają sobie właściciele psów borykający się z problemami behawioralnymi. Ceny mogą się znacznie różnić, zależnie od wielu czynników, a zrozumienie tych czynników pomoże w podjęciu świadomej decyzji. Warto pamiętać, że inwestycja w behawiorystę to inwestycja w spokojne i szczęśliwe życie zarówno psa, jak i jego opiekunów.

Przeczytaj też:  Czy pies może jeść brokuły?

Czynniki wpływające na cenę konsultacji:

  • Lokalizacja: Ceny są zazwyczaj wyższe w dużych miastach (np. Warszawa, Kraków, Wrocław) w porównaniu do mniejszych miejscowości.
  • Doświadczenie i renoma behawiorysty: Bardziej doświadczeni i wysoko cenieni specjaliści, z licznymi sukcesami i dobrymi referencjami, mogą pobierać wyższe stawki.
  • Forma konsultacji:

    • Konsultacja w domu klienta: Zazwyczaj najdroższa, ze względu na dojazd behawiorysty i możliwość obserwacji psa w jego naturalnym środowisku.
    • Konsultacja stacjonarna (w gabinecie): Często nieco tańsza niż domowa.
    • Konsultacja online: Zazwyczaj najbardziej przystępna cenowo, eliminuje koszty dojazdu i oferuje elastyczność.
  • Czas trwania konsultacji: Pierwsza konsultacja jest zazwyczaj najdłuższa (1,5 do 3 godzin), ponieważ wymaga zebrania obszernego wywiadu i dokładnej analizy problemu. Wizyty kontrolne są krótsze i odpowiednio tańsze.
  • Pakiet usług: Niektórzy behawioryści oferują pakiety obejmujące kilka konsultacji i stały kontakt, co w dłuższej perspektywie może okazać się bardziej opłacalne niż pojedyncze wizyty.

W 2025 roku orientacyjne ceny mogą wynosić:

  • Pierwsza konsultacja (domowa/stacjonarna): 250-600 PLN
  • Wizyty kontrolne/online: 150-350 PLN

Zawsze zapytaj o szczegółowy cennik i zakres usług przed umówieniem wizyty. Dobry behawiorysta powinien jasno przedstawić koszty i wyjaśnić, co dokładnie jest w nie wliczone. Pamiętaj, że wysoka cena nie zawsze gwarantuje jakość, ale skrajnie niskie stawki mogą budzić wątpliwości co do doświadczenia i kwalifikacji specjalisty.

Czy każdy pies może skorzystać z pomocy psiego behawiorysty?

Absolutnie tak, praktycznie każdy pies, niezależnie od wieku, rasy, płci czy wcześniejszych doświadczeń, może skorzystać z pomocy psiego behawiorysty. Nie ma magicznej bariery wiekowej ani rasowej, która dyskwalifikowałaby psa z możliwości poprawy jego zachowań. Nawet psy bez „poważnych” problemów mogą odnieść korzyści z konsultacji, jeśli właściciel pragnie lepiej zrozumieć swojego pupila, poprawić komunikację i wzmocnić ich wspólną więź.

W jakich sytuacjach pomoc behawiorysty jest szczególnie cenna:

  • Szczenięta: Behawiorysta może pomóc w prawidłowej socjalizacji szczenięcia, nauce czystości, radzeniu sobie z gryzieniem czy podstawowymi zasadami współżycia, zapobiegając w ten sposób rozwojowi poważniejszych problemów w przyszłości.
  • Psy adoptowane/z trudną przeszłością: Psy ze schronisk, po przejściach czy z traumami często potrzebują specjalistycznego wsparcia w adaptacji do nowego domu, budowaniu zaufania i przezwyciężaniu lęków.
  • Psy dorosłe z utrwalonymi problemami: Agresja, lęk separacyjny, fobie dźwiękowe czy nadmierne szczekanie to problemy, które mogą być skutecznie korygowane u dorosłych psów, choć proces może wymagać większej cierpliwości i konsekwencji.
  • Psy starsze: Z wiekiem psy mogą doświadczać zmian poznawczych (tzw. psia demencja), problemów zdrowotnych prowadzących do bólu, czy pogorszenia zmysłów, co może wpływać na ich zachowanie. Behawiorysta w połączeniu z weterynarzem może pomóc w poprawie komfortu życia seniora.

Niezależnie od sytuacji, profesjonalna pomoc behawiorysty może przynieść ulgę zarówno psu, jak i jego rodzinie, poprawiając jakość ich wspólnego życia. Kluczem jest otwartość właściciela na naukę i gotowość do wdrożenia zaleceń specjalisty.

Jakie są najczęstsze efekty pracy z psim behawiorystą?

Praca z psim behawiorystą przynosi wiele wymiernych korzyści, które znacząco poprawiają jakość życia zarówno psa, jak i jego opiekunów. Najważniejszym efektem jest poprawa problematycznych zachowań psa, takich jak zmniejszenie agresji, redukcja lęków (np. lęku separacyjnego, fobii dźwiękowych) oraz lepsze radzenie sobie z nadmiernym szczekaniem czy niszczeniem przedmiotów. Właściciele zauważają, że ich psy stają się spokojniejsze, pewniejsze siebie i bardziej zrównoważone emocjonalnie. To przekłada się na mniejszy stres w codziennym życiu i większą radość ze wspólnych chwil.

Poza bezpośrednią eliminacją niepożądanych zachowań, współpraca z behawiorystą prowadzi do szeregu innych pozytywnych zmian:

  • Wzmocnienie więzi: Właściciele uczą się lepiej rozumieć język ciała swojego psa i jego potrzeby, co buduje głębszą i bardziej opartą na zaufaniu relację.
  • Lepsza komunikacja: Opanowanie skutecznych metod komunikacji pozwala na jaśniejsze przekazywanie oczekiwań, co minimalizuje frustrację po obu stronach.
  • Zwiększone bezpieczeństwo: Rozwiązanie problemów z agresją czy ucieczkami sprawia, że pies staje się bezpieczniejszym członkiem rodziny i otoczenia.
  • Spokojniejszy dom: Eliminacja problemów takich jak ciągłe szczekanie czy destrukcja prowadzi do odzyskania harmonii w środowisku domowym.
  • Poprawa jakości życia psa: Pies, który nie jest już przytłoczony lękami czy frustracją, jest szczęśliwszy, zdrowszy i bardziej otwarty na interakcje ze światem.

Monitorowanie postępów terapii behawioralnej jest kluczowe dla jej długoterminowego sukcesu. Behawiorysta zazwyczaj ustala plan wizyt kontrolnych lub formy stałego kontaktu (telefonicznego, mailowego, poprzez wideo), aby oceniać efekty wprowadzonych zmian i w razie potrzeby modyfikować strategię. Właścicielom często zaleca się prowadzenie dziennika zachowań, który ułatwia obiektywną ocenę postępów i identyfikację ewentualnych przeszkód. Długoterminowa współpraca i konsekwencja w działaniu właściciela są fundamentem, aby osiągnięte efekty były trwałe, a pies i człowiek mogli cieszyć się spokojnym i szczęśliwym wspólnym życiem.

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *